USB Bellekten Silinen Verileri Kurtarmak
Kısa cevap: USB bellekten silinen dosyalar çoğu zaman hâlâ oradadır — sadece "bu alan boş" diye işaretlenmiştir. Yapmanız gereken ilk şey belleğe hiçbir şey yazmamak: dosya kopyalamayın, biçimlendirmeyin, "onarmak ister misiniz?" uyarısına evet demeyin. Sonra Windows'ta Recuva veya PhotoRec gibi ücretsiz bir araçla belleği tarayıp bulunan dosyaları başka bir diske kaydedin. Basit silme vakalarında başarı şansı yüksektir; bellek yeniden yazıldıysa veya fiziksel arıza varsa şans düşer.
Silinen dosya gerçekten kayboluyor mu?
Hayır. FAT32 veya exFAT biçimli bir USB bellekte dosyayı sildiğinizde, dosya sisteminin kayıt tablosundaki giriş "kullanılmıyor" olarak damgalanır. Dosyanın içeriği, yani baytlar, aynı sektörlerde durmaya devam eder. İşletim sistemi artık o dosyayı listede göstermez ama alanı da hemen temizlemez.
Sorun şu: o alan artık "yazılabilir" sayılır. Belleğe yeni bir fotoğraf attığınızda sistem, silinen dosyanın oturduğu sektörlere yazabilir. İşte kurtarmanın imkânsız hale geldiği nokta burasıdır. Bu yüzden ilk kural her zaman aynı: fark ettiğiniz anda belleği çıkarın ve kullanmayın.
Neden Geri Dönüşüm Kutusu'nda yok?
Çıkarılabilir sürücülerde Windows Geri Dönüşüm Kutusu'nu varsayılan olarak kullanmaz. USB bellekteki bir dosyayı Delete ile sildiğinizde kalıcı silme yapılır. Aynı şekilde Shift+Delete, ağ sürücüsünden silme ve bazı dosya yöneticilerinin silme işlemleri de kutuya uğramaz. Yani kutuyu kontrol etmeniz iyi olur ama boş çıkması normaldir.
Hangi durumlar kurtarılabilir, hangileri değil?
| Durum | Şans |
|---|---|
| Yanlışlıkla silme, sonrasında bellek kullanılmadı | Çok yüksek |
| Hızlı biçimlendirme (quick format) yapıldı | Yüksek |
| Silme sonrası belleğe birkaç dosya yazıldı | Orta, parçalı sonuç |
| Tam biçimlendirme / üzerine büyük dosya yazıldı | Düşük |
| Bellek takıldığında hiç görünmüyor, ısınıyor | Yazılım çözmez, fiziksel arıza |
Adım adım nasıl kurtarırım?
- Belleği güvenli çıkarın. Panikle format, chkdsk veya "onar" komutu çalıştırmayın.
- Kurtarma yazılımını bilgisayarınıza kurun — asla kurtarma yapacağınız USB belleğe kurmayın. Taşınabilir (portable) sürüm varsa tercih edin.
- Belleği takın, yazılımı yönetici olarak açın ve sürücü harfini seçin.
- Derin tarama seçeneğini işaretleyin. Normal tarama hızlı sonuç verir, derin tarama dosya imzalarını sektör sektör arar ve daha çok şey bulur.
- Sonuçları filtreleyin. Uzantıya göre (jpg, docx, pdf) sıralayın. Çoğu araç dosya adlarını kaybeder, "FILE0001.JPG" gibi isimler görürsünüz; önizleme varsa kullanın.
- Kaydetme yerini bilgisayarın sabit diskinde bir klasör olarak belirleyin. Kurtardığınız dosyaları aynı USB belleğe yazmak, henüz kurtarmadığınız dosyaların üzerine yazmak anlamına gelir.
- Kontrol edin. Fotoğrafları açın, belgeleri okuyun. Bozuk çıkanları silin, kalanları düzenleyin.
Ücretsiz araçlardan hangisini seçmeliyim?
Recuva
Windows'ta en kolay başlangıç. Sihirbaz arayüzü var, dosya türünü sorar, sonuçları yeşil-turuncu-kırmızı olarak "kurtarılabilirlik" derecesiyle gösterir. Basit silme vakaları için genelde yeterlidir. Kurulum sırasında ek yazılım tekliflerini reddetmeye dikkat edin.
PhotoRec (ve TestDisk)
Görsel açıdan sade, hatta ilk bakışta ürkütücü bir terminal arayüzü var ama gücü yüksektir. Dosya sistemini hiç dikkate almaz, doğrudan dosya imzalarını arar. Bu yüzden biçimlendirilmiş veya dosya tablosu bozulmuş belleklerde iş görür. Yanında gelen TestDisk ise kaybolan bölümleri ve bozuk önyükleme kayıtlarını onarmaya yarar. Dosya adları gelmez, klasör yapısı kaybolur — karşılığında içerik gelir.
Diğerleri
Birçok ticari yazılım ücretsiz sürümünde belirli bir boyuta kadar kurtarma izni verir. Tarama sonucunu görmek genellikle bedava olduğu için, önce tarayıp dosyalarınızın orada olup olmadığını doğrulayabilirsiniz. Sonuç boşsa para harcamanın anlamı yoktur.
"Sürücüyü biçimlendirmeniz gerekiyor" uyarısı alıyorum
Bu, dosya sisteminin bozulduğu ama verinin muhtemelen durduğu anlamına gelir. Evet demeyin. Bu senaryoda PhotoRec/TestDisk ikilisi doğru araçtır: TestDisk ile bölüm tablosunu onarmayı deneyebilir, olmazsa PhotoRec ile ham veriyi çekebilirsiniz. Bir de imaj alma alışkanlığı edinin — mümkünse belleğin bir kopyasını dosya olarak diske alıp denemelerinizi o kopya üzerinde yapın, böylece orijinali yormazsınız.
Bir daha yaşamamak için
- USB belleği arşiv değil, taşıma aracı sayın. Tek nüsha veri asla flash bellekte durmasın.
- Önemli klasörleri bulut depolama ile eşitleyin; hangi servisin size uyduğunu seçmek başlı başına bir konu.
- Belleği her zaman "donanımı güvenle kaldır" ile çıkarın; yazma önbelleği yarım kalırsa dosya sistemi bozulur.
- Büyük yedekleri sıkıştırıp tek arşiv dosyası halinde tutmak, binlerce küçük dosyaya göre daha dayanıklıdır ve doğrulaması kolaydır.
- Aynı belleği yıllarca yazıp silmeye devam etme